महान नेपाली आविष्कारक महावीर पुन, जसले पाए शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय

काठमाडौँ । महावीर पुन नेपालकाे अनुसन्धान र आविष्कार क्षेत्रमा परिचित नाम हाे । उनकाे जन्म सन् १९५५ जनवरी २२ मा म्याग्दी जिल्लाकाे नाङ्गी गाउँमा भएकाे थियाे । नेपालका दुर्गम क्षेत्रमा ताररहित इन्टरनेट प्रविधिको पहुँच र राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रकाे स्थापनालगायतका कारण उनलाई धेरैले चिन्ने गरेका छन् ।

वर्तमान सरकारका शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री पुन नेपाली वैज्ञानिक, शिक्षक, सामाजिक उद्यमी तथा हिमालयका दुर्गम क्षेत्रहरूको विकासित ताररहित प्रविधिको प्रयोगमा आफ्नो व्यापक कार्यका लागि प्रसिद्ध एक नागरिक हुन् । जसलाई नेपाल वायरलेस नेटवर्किङ परियोजना पनि भनिन्छ।

उनी नेपालका बहुचर्चित व्यक्तित्व हुन्। उनको कार्यलाई अशोका फाउन्डेसन, रमन म्यागासेसे फाउन्डेसन, नेब्रास्का विश्वविद्यालय र ग्लोबल आइडियाज बैङ्कले मान्यता दिएका छन् । उनी एक मानवतावादी व्यक्तित्व हुन्, जसको कामले धेरै युवाहरूलाई आफ्नै देश फर्काउन र यसको विकासका लागि यसको सेवा गर्न प्रेरित गरिरहेको छ।

उच्च शिक्षा
आफ्नो उच्च माध्यमिक शिक्षा सक्याएर पुनले १२ वर्षमा ४ वटा विद्यालयमा शिक्षकको रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९८९ मा पुनले नेब्रास्का विश्वविद्यालयबाट विज्ञान शिक्षामा स्नातकोत्तर हासिल गरेका थिए। स्नातकोत्तर सक्याएर २४ वर्षपछि आफ्नो गाउँ नाङ्गी फर्किँदा उनले दिगो शिक्षाको आवश्यकता महसुस गरेका थिए। जसको सुरुवात उनले हिमाञ्चल उमाविको स्थापनाबाट गरेका थिए । कम्प्युटर शिक्षा र आय स्रोत वृद्धिलाई ध्यानमा राखी उनले आफ्नो कार्यक्रम अगाडि बढाउँदै देशलाई विकाशको ज्योतितिर अग्रसर गराउन थालेका थिए।

सामाजिक कार्य
सन् २००१ महावीर पुनको जीवनको स्वर्णिम वर्ष रहन गयो । जब ब्रिटिस ब्रोडकास्ट कर्पोरेसन बीबीसीले उनको गाउँगाउँमा इन्टरनेटको पहुँच पुर्‍याउने महत्त्वाकाङ्क्षी योजनालाई विश्व समुदायमाझ पेश गरिदिएको थियो। बीबीसीको यस समर्थनबाट युरोप र अमेरिकाबाट विभिन्न सहयोगी दाताहरूले पुनलाई आर्थिक सहयोग गरेका थिए। त्यस सहयोगबाट उनले नाङ्गी र राम्चे आसपासका गाउँहरूमा ताररहित इन्टरनेट सञ्चालन गर्न सफल भएका थिए।

पुन ‘इन्टरनेट हल अफ फेम’, ’समग्र सामाजिक नवीनता पुरस्कार’, जोनाथन बी पोष्टल अवार्ड, एसियाको नोबेल पुरस्कारले चिनिने ‘रोमन म्यागासेसे पुरस्कार’ जस्ता विभिन्न सम्मानद्वारा सम्मानित भइसकेका छन्।

राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्र
पुनले सन् २०१२ मा सूचना तथा प्रविधिमार्फत देश विकासका सम्भावनाहरूको खोज र आविष्कार गर्ने उद्देश्यले मुनाफारहित संस्था राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रको स्थापना गरेका थिए। यस्तो विशाल योजनालाई मुर्तरुप दिन ठूलो आर्थिक सहयोगको खाँचो हुनेभएकाले पुनले नेपाल सरकारको ढोका बारम्बार ढक्ढक्याएका थिए।

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री
हाल उनी नेपाली युवा र गतिविधिहरूको व्यापक विरोधपछि बनेको सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२ को शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री बनेका छन् । उनलाई मंगलबारदेखि नै मन्त्रालयमै खाने र बस्ने व्यवस्था हुने भएको छ । जेनजी आन्दोलनका क्रममा सिंहदरबारमा रहेको मन्त्रालय आगजनीबाट ध्वस्त भएपछि तत्कालका लागि मन्त्रालय केशरमहलमा सारिएको छ।