आज विश्वकर्मा पूजा तथा वास्तु दिवस : औजार, मेसिनदेखि सवारीसाधनकाे पूजा गरि मनाइँदै

काठमाडौं । आज विश्वकर्मा पूजा तथा वास्तु दिवस । कन्या अर्थात् आश्विन सङ्क्रान्तिका दिन मनाइने विश्वकर्मा पूजाका अवसरमा देशभरका कलकारखाना, उद्योग, वर्कसप तथा प्राविधिक क्षेत्रमा प्रयोग हुने औजार, मेसिन र उपकरणको पूजा–आराधना गरिँदैछ । निर्माणकला, शिल्पकला, वास्तुकला तथा प्रविधिका देवताका रूपमा विश्वकर्मालाई मान्ने धार्मिक परम्पराअनुसार कालिगड, प्राविधिक तथा श्रमिकहरूले आफूले दैनिक काममा प्रयोग गर्ने साधनको पूजा गर्ने गर्छन् । कतिपय स्थानमा विश्वकर्माको मूर्ति वा तस्बिर स्थापना गरी विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिन्छ ।

विश्वकर्मा पूजाको अवसरमा कलकारखाना, उद्योग तथा वर्कसपहरू सरसफाइ तथा सजावट गरी विशेष रूपमा पूजा गरिन्छ । मेसिन, इन्जिन, औजार तथा अन्य उपकरण सफा गरेर पूजा गर्ने, प्रसाद वितरण गर्ने तथा काममा प्रयोग हुने साधनप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने परम्परा छ । विशेषगरी मोटरसाइकल, कार, बस, ट्रकलगायतका सवारीसाधनको समेत विश्वकर्मा पूजा गर्ने चलन छ । धार्मिक विश्वासअनुसार विश्वकर्माको पूजा गरेमा औजार तथा मेसिनरी लामो समयसम्म टिक्ने, कम बिग्रने र काममा सफलता प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ । यही धार्मिक आस्थाका कारण साना वर्कसपदेखि ठूला उद्योगसम्म विश्वकर्मा पूजा विशेष महत्वका साथ मनाउने गरिएको छ ।

एकै रातमा द्वारका निर्माण गरेको धार्मिक विश्वास
धार्मिक ग्रन्थ तथा परम्परामा विश्वकर्मालाई उत्कृष्ट वास्तुविद् र निर्माणकर्मीका रूपमा चित्रण गरिएको पाइन्छ । द्वापर युगमा भगवान् कृष्णलाई राक्षसहरूबाट जोगाउन समुद्रको बीचमा ‘द्वारका’ निर्माण गरेको धार्मिक विश्वास छ । समुद्रको बीचमा एकै रातमा भव्य द्वारका निर्माण गरेको विश्वासका कारण विश्वकर्मालाई सफल वास्तुविद् तथा निर्माणकर्मीका रूपमा सम्मान गर्ने परम्परा रहेको धर्मशास्त्रविद्हरूको भनाइ छ । वास्तु विद्याका विशिष्ट ज्ञाताका रूपमा समेत विश्वकर्मालाई स्मरण गरिन्छ ।

श्रम, सीप र प्रविधिप्रति सम्मान
विश्वकर्मा पूजा धार्मिक आस्थामा मात्र सीमित पर्व नभई श्रम, सीप, प्रविधि र निर्माणकर्मप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा समेत लिइन्छ । आफ्नै सीप र श्रममार्फत समाज निर्माणमा योगदान पुर्‍याउने कालिगड, प्राविधिक तथा श्रमिकहरूले आफूले प्रयोग गर्ने औजार तथा प्रविधिप्रति सम्मान प्रकट गर्ने दिनका रूपमा पनि यसलाई लिने गरिएको छ । समयसँगै प्रविधिको प्रयोग बढ्दै जाँदा विश्वकर्मा पूजाको स्वरूपसमेत फराकिलो हुँदै गएको छ । परम्परागत औजारसँगै आधुनिक मेसिन, कम्प्युटर, विद्युतीय उपकरण, सवारीसाधन तथा विभिन्न प्राविधिक सामग्रीको पूजा गर्ने प्रचलन बढेको छ ।

विश्वकर्मा पूजासँगै वास्तु दिवस
विश्वकर्मा पूजासँगै आज वास्तु दिवस पनि मनाइँदैछ । वास्तुशास्त्रको अध्ययन, अनुसन्धान तथा यसको महत्वलाई स्मरण गर्दै वास्तुविद्हरूले यस दिनलाई वास्तु दिवसका रूपमा मनाउने गर्छन् । नेपालमा पछिल्लो समय घर, कार्यालय तथा विभिन्न भौतिक संरचना निर्माणमा वास्तुशास्त्रप्रति चासो बढ्दै गएको छ । प्राचीन स्थापत्य तथा वास्तु परम्परालाई आधुनिक निर्माण प्रविधिसँग जोडेर अध्ययन तथा प्रयोग गर्ने क्रम पनि विस्तार हुँदै गएको छ । यसरी विश्वकर्मा पूजाले धार्मिक आस्थासँगै श्रम, सीप, औजार, प्रविधि र निर्माणकर्मप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने सन्देशसमेत बोकेको छ । वास्तु दिवसले भने वास्तु ज्ञान, स्थापत्य परम्परा र निर्माण संस्कृतिको महत्वलाई स्मरण गराउने अवसर प्रदान गरेको छ ।