२० रोपनीमा ड्रागन फ्रुट खेती : गाउँमै सम्भावना खोज्दै मण्डनदेउपुरका ‘शम्भुप्रसाद’

-ज्ञानमणि नेपाल कालोटोपी
मण्डनदेउपुर । गाउँमा रोजगारी छैन, खेती गरेर जीविकोपार्जन गर्न सकिँदैन र युवाहरू गाउँमा बस्दैनन् भन्ने भाष्य चिर्दै काभ्रेको मण्डनदेउपुर नगरपालिका–९, रानीटारका किसान शम्भुप्रसाद सापकोटाले व्यावसायिक ड्रागन फ्रुट खेतीबाट नयाँ सम्भावना देखाउनुभएको छ । करिब २० रोपनी क्षेत्रफलमा ड्रागन फ्रुट खेती गर्नुभएका सापकोटाको बारीमा रोपेको पहिलो वर्षमै व्यावसायिक उत्पादन सुरु भएको छ ।

खेतीमा करिब ७० लाख रुपैयाँ लगानी गर्नुभएका उहाँले पहिलो वर्षमै करिब चार हजार केजी ड्रागन फ्रुट उत्पादन हुने अपेक्षा गर्नुभएको छ। मण्डनदेउपुरको कृषि क्षेत्रमा नयाँ सम्भावनाको उदाहरण बनेको उहाँको खेतीबाट उत्पादित ड्रागन फ्रुट प्रतिकेजी ४८० रुपैयाँका दरले बिक्री भइरहेको छ । उत्पादित फल काठमाडौँको कालीमाटीस्थित बजारसम्म पुर्‍याएर बिक्री गर्ने गरेको सापकोटाले बताउनुभयो ।

आफूले लगाएको ड्रागन फ्रुट जिल्लाकै नमुना जातको भएको उल्लेख गर्दै उहाँले मण्डनदेउपुरमा पनि व्यावसायिक रूपमा यसको खेती गर्न सकिने सम्भावना पुष्टि भएको बताउनुभयो । उचित योजना, लगानी र मेहनत गर्न सके गाउँमै बसेर कृषि व्यवसायबाट आम्दानी गर्न सकिने उहाँको खेतीले देखाएको छ ।

बाँझो जमिनमा सम्भावनाको खोजी
काभ्रेका ग्रामीण क्षेत्रमा हजारौँ रोपनी खेतीयोग्य जमिन बाँझै रहने, युवा रोजगारीका लागि सहर तथा विदेश जाने र गाउँमा कृषि श्रमिकको अभाव हुने समस्या देखिँदै आएको छ । यस्तो अवस्थामा आफ्नै गाउँको जमिनमा ठूलो लगानी गरेर नयाँ प्रकारको फलफूल खेतीमा लाग्नुभएका सापकोटा स्थानीय कृषिका लागि प्रेरणादायी उदाहरण बन्नुभएको छ । कृषिलाई परम्परागत निर्वाहमुखी पेसाका रूपमा मात्र नहेरी व्यावसायिक उद्यमका रूपमा विकास गर्न सके गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्न र आम्दानी बढाउन सकिन्छ भन्ने सन्देश उहाँको प्रयासले दिएको छ ।

‘गाउँमै गरौँ कृषि’ भन्ने अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्नुभएका सापकोटाको खेतीले स्थानीय भूगोल र बजारको सम्भावनालाई उपयोग गर्न सके कृषिमा नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सकिने देखाएको छ । यस्ता नवीन कृषि प्रयासलाई प्रोत्साहन गर्न स्थानीय सरकारले किसानलाई प्राविधिक सहयोग, बजार व्यवस्थापन, सिँचाइ सुविधा तथा उत्पादनका आधारमा लक्षित अनुदान उपलब्ध गराउन आवश्यक देखिन्छ।

स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि उपयोगी ड्रागन फ्रुट
ड्रागन फ्रुट स्वादिलो र आकर्षक फल हुनुका साथै पोषणका दृष्टिले पनि उपयोगी मानिन्छ । यसमा पानी, फाइबर, भिटामिन सी तथा विभिन्न खनिज तत्त्व पाइन्छन् । फलको गुदीमा पाइने प्राकृतिक वनस्पतिजन्य यौगिक र एन्टिअक्सिडेन्टले शरीरका कोषलाई अक्सिडेटिभ क्षतिबाट जोगाउन सहयोग गर्न सक्छन् । यसमा पाइने फाइबरले पाचन प्रक्रियालाई सहयोग गर्नुका साथै आन्द्राको स्वास्थ्य कायम राख्न मद्दत गर्न सक्छ । पर्याप्त फलफूल र तरकारी समावेश भएको सन्तुलित आहारको हिस्सा बनाउँदा ड्रागन फ्रुटले शरीरलाई आवश्यक पोषक तत्त्व उपलब्ध गराउन योगदान पुर्‍याउँछ । यद्यपि, ड्रागन फ्रुट कुनै रोगको निश्चित उपचार होइन । यसको सेवनलाई सन्तुलित आहार र स्वस्थ जीवनशैलीको एउटा हिस्साका रूपमा लिनुपर्छ ।

बजार र सरकारी सहयोग भए खेती विस्तार गर्न सकिने
ड्रागन फ्रुटको व्यावसायिक खेती विस्तारका लागि उत्पादन मात्र पर्याप्त हुँदैन । गुणस्तरीय बिरुवा, उपयुक्त हावापानी, खेती प्रविधि, रोग-किरा व्यवस्थापन, सिँचाइ, भण्डारण र बजारसम्मको पहुँच पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन् । सापकोटाले सुरु गर्नुभएको खेतीलाई सफल बनाउन उत्पादनको गुणस्तर कायम राख्दै बजारको मागअनुसार बिक्री व्यवस्थापन गर्नु आवश्यक हुनेछ । त्यस्तै, उहाँको अनुभवलाई अन्य इच्छुक किसानसम्म पुर्‍याउन सके मण्डनदेउपुरमा वैकल्पिक फलफूल खेतीको सम्भावना विस्तार हुन सक्छ ।

स्थानीय सरकारले यस्ता किसानको खेती अवलोकन गरी सम्भाव्यताका आधारमा प्राविधिक परामर्श, सहुलियतपूर्ण ऋण, लक्षित अनुदान तथा बजारसँगको सम्बन्ध विस्तारमा सहयोग गर्न सके थप किसानलाई व्यावसायिक कृषिमा आकर्षित गर्न सकिन्छ । गाउँमा अवसर छैन भन्दै बसाइँसराइ बढिरहेका बेला आफ्नै माटोमा सम्भावना खोज्नुभएका शम्भुप्रसाद सापकोटाको प्रयासले एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—कृषिलाई आधुनिक प्रविधि, व्यावसायिक सोच र बजारसँग जोड्न सके गाउँमै बसेर पनि उद्यमशीलताको बाटो बनाउन सकिन्छ ।-कालाेटाेपी डटकम